Jak utrwalić szok podażowy i zamienić go w inflację?

Polska nie produkuje ropy naftowej i pozyskuje ją z importu. Możliwości importu są obecnie ograniczone z uwagi na fizyczne zmniejszenie podaży będące pokłosiem niemal całkowitego zamknięcia Cieśniny Ormuz oraz wyłączenia niektórych instalacji produkcyjnych (prewencyjnie lub wskutek uszkodzeń). W takiej sytuacji jedynym sposobem na pozyskanie surowca jest licytacja kupujących na podstawie ceny. Dostaje surowiec ten, kto zaoferuje najwyższą.  

Widzieliśmy na własne oczy jak to działa w mikroskali, gdzie można dojść do porozumienia poza rynkiem. Widzieliśmy jak nagle tankowce i gazowce zawracały i kierowały się w zupełnie inną część świata. A dlaczego ceny rosną też na szerokim rynku? Tu również dochodzi do koordynacji decyzji po stronie popytu, ale w skali globalnej. Cena kształtuje się na poziomie, przy którym krańcowa gotowość do zapłaty na rynku zrównuje się z dostępną podażą (alternatywnie: przy którym ostatnia jednostka popytu, która jeszcze pozostaje na rynku, zrównuje się z dostępną podażą). 

Wzrost cen ropy naftowej powyżej 100 dolarów za baryłkę w przypadku ropy Brent to nie jest spekulacja, lecz mechanizm rynkowy, który ograniczoną produkcję rozmieszcza wśród podmiotów, które są w stanie najwięcej zapłacić. Jednocześnie jest to zachęta do wyższej produkcji, ale podaży natychmiastowo wyczarować się nie da. Rynek ciągle szuka nowej równowagi i przy obecnym stanie faktycznym znalazł ją przy wyższych cenach.  

Dla niektórych kupujących wyższe ceny paliw to realny problem z uwagi na niskie dochody, czy wysoki udział w kosztach w przypadku działalności gospodarczej. Uruchamia to całą gamę dostosowań: zmianę struktury konsumpcji, kosztów, technologii. To nigdy nie jest wygodny proces, ale jest niezwykle ważny nawet z punktu widzenia długofalowego wzrostu gospodarczego – uwalnia pomysłowość i innowacyjność, uwalnia zmianę. Oczywiście część firm może nie przetrwać, szczególnie jeśli zakłócenie cenowe trwa długo. To też jednak element procesu dostosowania gospodarki. Monotoniczne ograniczanie "ropochłonności" gospodarek rozwiniętych które rozpoczęło się od szoków naftowych lat 70-tych i 80-tych nie jest przypadkowe.

Jakkolwiek brutalnie to brzmi: firmy z definicji niosą na swoich barkach szereg ryzyk, podobnie jak konsumenci. W przypadku tych ostatnich sprawa jest moralnie bardziej skomplikowana. Konsument nie ma możliwości całkowitego wycofania się z konsumpcji dóbr podstawowych. Ograniczenia w dostępie do nich mają więc wymiar nie tylko ekonomiczny, ale również społeczny.

Policzmy jednak jak zmiany cen paliw wpływają na średniego konsumenta. Udział paliw w koszyku inflacyjnym to około 5%. Oznacza to, że przeciętnie tyle dochodu rozporządzalnego pochłaniają wydatki na paliwa. Przeciętny, miesięczny dochód rozporządzalny w Polsce wyniósł w 2025 roku 3500 zł. To oznacza, że wydatki na paliwa pochłonęły przeciętnie 175 zł na osobę. Nawet przy relatywnie dużych procentowych wzrostach cen mówimy przeciętnie o obciążeniu rzędu od kilkudziesięciu do około 100 zł miesięcznie. Oczywiście są to wartości uśrednione, które nie odzwierciedlają sytuacji wszystkich gospodarstw domowych, a każde jest jednak inne. Dla części gospodarstw – zwłaszcza o niższych dochodach lub wysokiej zależności transportowej – udział wydatków na paliwa w dochodzie jest wyższy. Uzasadnia to jednak pomoc celowaną, ale nie powszechną. 

Czy to jest kwota wymagająca powszechnej interwencji? Każda interwencja przecież wiąże się z wyborem i kosztem alternatywnym. Środki przeznaczone na subsydiowanie jednego obszaru nie mogą zostać wykorzystane w innych obszarach polityki publicznej – również takich, w których potrzeby są trwałe i niezaspokojone. Szacuje się, że program CPN ma kosztować 2mld zł miesięcznie. Czyje potrzeby można byłoby za to zaspokoić, jaki byłby społeczny zwrot z tego typu inwestycji? Zawsze ciekawi mnie, czy takie kalkulacje są prowadzone, gdy politycy ruszają na ratunek. 

Interwencje w mechanizmy rynkowe można zasadniczo podzielić na trzy grupy: racjonowanie, interwencje cenowe oraz transfery. Często są one ze sobą mieszane, ale dla klarowności rozważmy je osobno, koncentrując się na rynku paliw. 

Na pierwszy rzut oka racjonowanie może wydawać się „sprawiedliwym” sposobem podziału dobra, którego fizycznie brakuje. W teorii można wyobrazić sobie system, w którym – na podstawie historycznych danych – wyznacza się średnie potrzeby konsumpcyjne różnych podmiotów i proporcjonalnie je ogranicza, zakładając że „tort” zmniejszył się o X%. 

Problem w tym, że X nie da się wiarygodnie wyznaczyć, a każda próba jego statystycznej alokacji prowadzi do nadwyżek u jednych i niedoborów u innych. W praktyce niemal natychmiast pojawia się obrót przydziałami, formalny lub nieformalny. Osoby, które paliwa nie potrzebują, chętnie je odsprzedadzą tym, które są w stanie zapłacić więcej. W efekcie racjonowanie prowadzi do odtworzenia rynku, tyle że bardziej kosztownego, mniej przejrzystego i obarczonego dodatkowymi ryzykami. 

Tymczasem alokacja nadal odbywa się według gotowości do zapłaty – tyle że okrężną drogą. A podaż, jak była ograniczona, tak pozostaje ograniczona. Jedyną trwałą konsekwencją jest wzrost kosztów transakcyjnych*. W gospodarce rynkowej funkcję alokacyjną pełni cena – jej administracyjne zastępowanie nie usuwa tego problemu, a jedynie go komplikuje. 

Gdy mechanizm rynkowy doprowadzi już do wzrostu cen a nagłówki gazet rozświetlają się na czerwono, pojawia się pokusa interwencji. Wprowadzane są ceny maksymalne lub obniżki podatków i opłat, by zmniejszyć cenę płaconą przez konsumentów. Krótkookresowo efekt jest prosty: ceny spadają, niezadowolenie maleje.  

Problem polega na tym, że subsydia cenowe nie rozwiązują problemu podaży – przeciwnie, pogłębiają go. Blokują dostosowanie cenowe, a jednocześnie zwiększają popyt na dobro, którego fizycznie brakuje. Dodatkowo istotna część korzyści trafia nie do krajowych konsumentów, lecz do zagranicznych producentów oraz – w gospodarce otwartej - konsumentów zza granicy. Każda próba ograniczania tych efektów (np. selektywne dopłaty, kontrole, dokumentowanie statusu konsumenta) generuje kolejne koszty transakcyjne i napięcia administracyjne. 

Kto za to płaci? Bezpośrednio budżet państwa, pośrednio wszyscy podatnicy. Finansowanie takich programów z „nadmiarowych zysków” zmienia jedynie ścieżkę redystrybucji – ciężar i tak pozostaje w gospodarce krajowej. Subsydium cenowe jest więc formą redystrybucji kosztów niedoboru, a nie jego rozwiązaniem. 

Uwaga: interwencje popytowe w recesji pełnią zupełnie inną funkcję – uzupełniają brakujący popyt. W warunkach szoku podażowego interwencja cenowa działa odwrotnie, utrwalając realny niedobór. 

Trzecią formą interwencji są transfery: albo w postaci bonów na paliwo, albo gotówki. Ich celem jest zachowanie siły nabywczej konsumentów po wzroście cen. W przeciwieństwie do kontroli cen, transfery nie zniekształcają mechanizmu cenowego – cena pozostaje sygnałem rzadkości, a konsumenci sami decydują, na co przeznaczyć dodatkowe środki. 

Transfer działa więc jak czysta redystrybucja dochodu, analogiczna do wypłaty ryczałtowej rekompensaty z tytułu wzrostu cen dowolnego dobra. Pozwala też rozproszyć popyt na inne rynki, nieobjęte niedoborem. Nie zmienia to jednak faktu, że problem ograniczonej podaży ropy pozostaje nierozwiązany – transfer łagodzi jego skutki dystrybucyjne, ale nie strukturalne. 

Skoro wszystkie opisane formy interwencji nie są w stanie przywrócić podaży, pozostaje pytanie: co one faktycznie robią? Odpowiedź jest dość prosta – one przesuwają w czasie i przestrzeni koszty niedoboru, a przez to utrwalają szok podażowy w realnej gospodarce. Z punktu widzenia czystej teorii, szok podażowy w postaci trwałego spadku dostępności ropy naftowej powinien zostać „wchłonięty” przez gospodarkę poprzez wyższe ceny względne, spadek realnej konsumpcji tego dobra, przebudowę struktury popytu i produkcji. To bolesny proces, ale jego zaletą jest to, że ma punkt dojścia: nową równowagę przy niższym wykorzystaniu dobra rzadkiego. Każda z opisanych interwencji działa jednak dokładnie w przeciwnym kierunku.

Z lotu ptaka wszystkie interwencje – racjonowanie, kontrola cen i transfery – można sprowadzić do jednego efektu: sztucznego podtrzymania popytu na dobro, którego fizycznie brakuje. Subsydia cenowe obniżają cenę efektywną, racjonowanie zastępuje cenę administracyjnym przydziałem o wartości rynkowej, transfery pieniężne podbijają dochód rozporządzalny, który w części wraca na rynek paliw. Makroekonomicznie oznacza to nie ruch wzdłuż danej krzywej popytu (reakcja na wyższą cenę), lecz jej przesunięcie w prawo. Gospodarka zachowuje się więc tak, jakby ropa była mniej rzadka niż jest w rzeczywistości. To nie jest tylko teoria. Dokładnie taki sam wynik dostaniemy z modeli ateoretycznych, opartych tylko na wielorównaniowej analizie szeregów czasowych.   

Spójrzmy jeszcze raz na ten paradoks. Gdy mechanizm rynkowy próbuje skompresować popyt do poziomu dostępnej podaży, interwencja próbuje ten proces zneutralizować. Efektem nie jest powrót do starego świata, lecz przedłużający się stan niedopasowania. Ponieważ fizyczna podaż się nie zwiększa, skutkiem takich działań nie jest „ulga”, lecz utrzymujące się napięcia ilościowe, większa zmienność, potrzeba kolejnych interwencji, bo w kolejce za moment ustawią się inni. W warunkach wysokiej wrażliwości politycznej takie interwencje mają też tendencję do utrwalania się ponad pierwotne założenia czasowe. Presja na przedłużanie lub rozszerzanie programów wsparcia rośnie wraz z cyklem wyborczym, co dodatkowo komplikuje prowadzenie spójnej polityki makroekonomicznej.  

Tarcza energetyczna utrzymywała się przez dwa lata, a przynajmniej przez rok jej „rychłe” wycofanie było argumentem za wstrzymywaniem obniżek stóp procentowych. Dlaczego teraz ma być inaczej, skoro nie widać** perspektyw na zakończenie wojny, a dotychczasowe pomysły jej zakończenia może i są zadowalające, ale tylko dla Amerykanów, którzy zostawią region rozpalony do białości?    

Na razie mamy szczęście, bo gospodarka wkracza w ten szczególny okres w stanie całkiem nieźle zrównoważonym. Deficyt na rachunku obrotów bieżących nie jest znaczący, procesy inflacyjne (poza paliwami) pozostają spokojne, rynek pracy chłodzi się, płace spowalniają, oczekiwania inflacyjne są zakotwiczone. Wzrost PKB pozostaje na niezłym, aczkolwiek niezbyt wygórowanym poziomie 3,5-4%. Mogę się założyć - choć oczywiście nigdy takiego zakładu nie rozstrzygniemy – że szok cenowy na rynku paliw rozsmarowałby się po gospodarce w skali makro całkiem bezboleśnie. Efekty cenowe byłyby umiarkowane, efekty realne pewnie równie niewielkie. Interwencja w ceny paliw wprowadza pewien niepokój, że to dopiero początek. Dodatkowo, prowizorki bywają w ostatnich latach dość długotrwałe. 

Wygląda na to, że duża część Europy pójdzie tym samym torem jeszcze bardziej ograniczając zmniejszenie zużycia ropy naftowej (a więc działając wbrew sygnałom cenowym). A to wcale nie jest problem błahy, bo struktura produkcji na rynku ropy naftowej jest specyficzna i myślę, że niewiele osób zdaje sobie sprawę, że krzywa podaży ropy z łupków nie jest gładka, lecz mocno połamana. ​

W klasycznym ujęciu ekonomicznym wysoka cena ropy naftowej powinna uruchamiać mechanizm stabilizujący: droższa ropa ogranicza popyt, a jednocześnie zachęca producentów – zwłaszcza tych o wyższych kosztach krańcowych – do zwiększania wydobycia. Przez ostatnią dekadę rolę takiego bufora podażowego pełniła w dużej mierze produkcja ropy z łupków w Stanach Zjednoczonych. Przy cenach rzędu 60–80 dolarów za baryłkę amerykańskie firmy były w stanie relatywnie szybko zwiększać podaż, amortyzując globalne wstrząsy. Ten mechanizm dziś działa jednak znacznie słabiej. 

Po pierwsze, elastyczność podaży ropy łupkowej wyraźnie spadła, nawet przy cenach przekraczających 100 dolarów za baryłkę. Złoża łatwo dostępne zostały w dużej mierze zagospodarowane, nowe odwierty są droższe, bardziej kapitałochłonne i obarczone wyższym ryzykiem geologicznym. Krótko mówiąc – koszt krańcowy nowej podaży istotnie wzrósł, a czas potrzebny do jej uruchomienia wydłużył się. Dodatkowo, produktem ubocznym wydobycia ropy z łupków jest gaz, który trzeba odprowadzić. Obecnie przepustowość infrastruktury odprowadzającej gaz towarzyszący wydobyciu jest w praktyce bliska limitom tworząc wąskie gardło także dla wydobycia samej ropy.  

Po drugie, zmieniło się zachowanie samych firm wydobywczych. Po doświadczeniach poprzednich cykli – zwłaszcza lat 2014-2016 oraz 2020 – inwestorzy i zarządy przestali premiować agresywny wzrost wolumenu. Zamiast tego dominującą strategią stało się ograniczanie nakładów inwestycyjnych, maksymalizacja wolnych przepływów pieniężnych i „kasowanie renty cenowej” w postaci dywidend i buybacków akcji. Gdy popatrzymy na krzywą terminową widzimy garb, a później opadanie cen kolejnych kontraktów. Po co więc inwestować, skoro nie da się zakontraktować dużo korzystniej wycenionych wolumenów w przyszłości?   

Wysokie ceny nie są więc dziś sygnałem „inwestuj i zwiększ produkcję”, lecz raczej „utrzymaj dyscyplinę kapitałową i wypłać zyski”. Z punktu widzenia akcjonariusza to racjonalne. Z punktu widzenia globalnej równowagi podażowo-popytowej jednak kłopotliwe. Jest to tym bardziej problematyczne, że to już nie są pojedyncze przypadki, lecz raczej standard, bo rynek ropy łupkowej uległ w ostatnich latach konsolidacji. 

Reasumując, globalna krzywa podaży ropy naftowej jest elastyczna w krótkim okresie i tylko do pewnego stopnia, w pewnym normalnym zakresie cenowym. Co z tego, że obecnie ceny baryłki Brent są wyższe niż 100 dolarów?  Amerykanie nie wydobędą Brenta (bo nie mają), ani znacznie większej ilości ropy dostępnej na ich terenie. Nie zrobią tego nawet jeśli cena byłaby zachęcająca. Po prostu w krótkim terminie to nie jest wykonalne, a długookresowe dostosowanie blokowane jest przez oczekiwania tymczasowości wzrostu cen oraz polityki dywidendowe firm wydobywczych. Nie liczmy tu ani na tradycyjne metody wydobycia, ani na ropę blokowaną sankcjami. W obrocie mamy maksimum tego, co możemy mieć.  

Dodatkowym komplikującym czynnikiem jest fakt, że ropa naftowa nie jest jednorodnym dobrem. Choć w modelach traktuje się ją jako commodity, w praktyce między różnymi gatunkami ropy nie istnieje pełna zastępowalność. Ropa różni się: gęstością (lekka vs ciężka), zawartością siarki (słodka vs kwaśna), składem chemicznym decydującym o tzw. uzysku rafineryjnym.

Rafinerie są projektowane pod konkretne mieszanki i tylko w ograniczonym zakresie mogą je substytuować innymi gatunkami. Zniknięcie konkretnego typu ropy – np. ciężkiej, wysokosiarkowej – nie może być po prostu „załatane” wzrostem podaży lekkiej ropy łupkowej. W efekcie powstają lokalne i technologiczne wąskie gardła, które podbijają ceny nie tylko ropy jako surowca, ale i całych segmentów produktów paliwowych.

Brak pełnej substytucji prowadzi do fragmentacji rynków oraz usztywnienia podaży w warunkach występujących jej zaburzeń. To nie jest proces, który blokada Cieśniny Ormuz zapoczątkowała, lecz proces, który po prostu odsłoniła. 

Mimo tego, iż powyższe argumenty i fakty są od długiego czasu oczywiste i powtarzalne w przypadku niemal każdej interwencji rynkowej, pozostaje ona pewnym standardem, a nie wyjątkiem. Warto uczciwie przyznać: istnieją pewne argumenty, które każą rządzącym sięgać po interwencję cenową na rynku paliw i twierdzić, że „to konieczne, a na pewno nie zaszkodzi”. Najczęściej pojawiają się w siedmiu wariantach. 

Ceny paliw są wyjątkowo widoczne. Każdy je widzi na pylonie, każdy je rozumie wprost, a ich skok staje się symbolem drożyzny. W tej optyce interwencja cenowa ma być nie tyle polityką gospodarczą, ile polityką stabilizacji nastrojów – narzędziem prewencji protestów i gwałtownych zwrotów oczekiwań społecznych. Nawet jeśli jest nieefektywna ekonomicznie, ma dać państwu czas na wygaszenie emocji i utrzymanie przewidywalności. 

Polityczny argument brzmi: „rynek zakłada zdolność do dostosowania, ale nie wszyscy ją mają”. Dla części gospodarstw domowych – zwłaszcza zależnych od dojazdów, mieszkańców obszarów o słabej komunikacji publicznej, osób pracujących w terenie – „mniej jeździć” nie jest realną opcją w krótkim terminie. Interwencja cenowa ma więc działać jako tarcza dla tych, którzy nie potrafią szybko substytuować paliwa innymi rozwiązaniami lub nie mają możliwości opłacenia skoku cen.

Paliwo jest nośnikiem kosztów w całym łańcuchu wartości: transport, logistyka, usługi, a pośrednio też żywność. Z tego punktu widzenia interwencja ma ograniczyć „drugą rundę” inflacji – nie dlatego, że zwiększa podaż ropy, lecz dlatego, że hamuje przenoszenie szoku cenowego na pozostałe ceny i na oczekiwania inflacyjne. Niestety, tu zwykle interwencje są kulawe, bo koncentrują się na konsumencie detalicznym, ale nie firmowym. Dodatkowo, w pewnych szczególnych przypadkach - a obecnie z takim mamy do czynienia - nie da się zaprojektować interwencji, która zagospodaruje wszystkie produkty, które stały się lub zaraz staną przedmiotem wzrostu cen. 

W tym ujęciu interwencja cenowa nie ma zastąpić rynku na stałe, lecz spłaszczyć ścieżkę dostosowania: dać czas firmom na zmianę kontraktów, tras, procesów, technologii, a gospodarstwom domowym – na reorganizację dojazdów czy decyzji zakupowych. Politycznie to łatwe do sprzedania jako „amortyzacja szoku” zamiast „unieważniania cen”. Z założenia jednak bufor jest krótkotrwały. Zwykle w początkowej legislacji właśnie tak jest. Później prowizorki bywają wieczne.

Jeśli inne kraje dopłacają do paliw lub ograniczają podatki, pojawia się narracja defensywna: „bez wsparcia nasze firmy i konsumenci zostaną ukarani podwójnie”. W otwartej gospodarce interwencja bywa przedstawiana jako wyrównanie pola gry, a nie aktywne psucie rynku. Tu jednak wróćmy też do punktu trzeciego. Firmy zwykle nie są traktowane priorytetowo. 

Politycy często dowodzą, że część kosztu interwencji wróci w innych dochodach publicznych (np. nominalnych wpływach podatkowych, dywidendach, mniejszym bezrobociu). To argument bardziej narracyjny niż księgowy, ale bywa skuteczny: „to nie jest czysty koszt, to przesunięcie w budżecie”. 

Transfery celowane bywają lepsze w teorii, ale wymagają danych, definicji beneficjentów i sprawnej administracji. Gdy kryzys jest „tu i teraz”, ogólna interwencja cenowa jest broniona jako narzędzie, które działa natychmiast i automatycznie, bez budowania całej infrastruktury wypłat i weryfikacji. 

Tymi kanałami interwencja cenowa bywa uzasadniana jako politycznie racjonalna: ma zmniejszyć ryzyko społeczne, ograniczyć krótkookresowe przełożenie na inflację, kupić czas na dostosowanie i uniknąć poczucia, że państwo „nic nie robi”. Zaryzykowałbym tezę, że im krótszy czas interwencji, tym bilans kosztów i korzyści interwencji wygląda lepiej. Obawiam się jednak, że interwencja będzie trwała dopóty nie będzie możliwości jej zdjęcia bez zmiany ceny finalnej (podobnie było przy tarczy energetycznej), czyli dość długo.  

Najsilniejsza polityczna obrona interwencji cenowych zwykle nie brzmi: „to jest dobre ekonomicznie”, tylko raczej: „to najmniej złe narzędzie w krótkim okresie, gdy ryzyka społeczne, inflacyjne i polityczne wydają się większe niż koszty zniekształceń”. I w tym sensie argumenty ZA są zrozumiałe: interwencja kupuje czas, łagodzi widoczne napięcia i daje wrażenie, że państwo „panuje nad sytuacją”. Problem polega na tym, że w warunkach realnego niedoboru taka ulga nie usuwa przyczyny, tylko zmienia kanał, którym szok przechodzi przez gospodarkę. Zamiast pozwolić, by wysoka cena wykonała swoją pracę (ograniczyła popyt i uruchomiła dostosowania), interwencja spłaszcza cenę dla odbiorcy końcowego, podtrzymuje popyt na dobro, którego fizycznie brakuje, i w ten sposób przedłuża stan niedopasowania. A gdy niedopasowanie trwa, rośnie potrzeba kolejnych „tymczasowych” działań — i to jest pierwszy krok do utrwalenia szoku. 

Drugi krok jest ważniejszy: zamiana szoku cenowego w inflację. Szok podażowy w ropie jest z natury rzeczy jednorazowym uderzeniem w poziom cen względnych: paliwa drożeją, część realnych dochodów znika, gospodarka dostosowuje się, a po pewnym czasie wraca do równowagi przy innej strukturze konsumpcji i produkcji. Interwencja cenowa rozrywa ten mechanizm. Jeśli rząd dopłaca do paliw lub administracyjnie je zaniża, to w praktyce dosypuje popytu dokładnie tam, gdzie podaż jest najsztywniejsza — finansując to długiem albo przesunięciami fiskalnymi, które również mają konsekwencje popytowe. Szok, który mógł pozostać w dużej mierze „sektorowy” (paliwa i koszty transportu), zaczyna żyć własnym życiem w całej gospodarce: rosną oczekiwania inflacyjne, łatwiej uzasadnić podwyżki cen w innych branżach, rośnie presja na płace („skoro państwo dopłaca, to sytuacja jest poważna i ceny będą wyższe dłużej”), a w ślad za tym rośnie ryzyko reakcji banku centralnego. Wtedy koszt „taniego paliwa” przestaje być kosztem na stacji — staje się kosztem wyższych stóp, słabszej koniunktury i dłuższego ogona inflacji bazowej. Krótko mówiąc: interwencja, która miała zapobiec bólowi, zwiększa prawdopodobieństwo, że szok cenowy przekształci się w bolesny proces inflacyjny.

Dlatego nawet jeśli politycznie da się obronić potrzebę działania „tu i teraz”, to w bilansie całościowym argumenty ZA nie przeważają nad argumentami PRZECIW. Doraźna ulga jest łatwa do policzenia i natychmiast widoczna. Koszty — utrwalony niedobór, rozmycie sygnału ceny, presja na budżet i większe ryzyko zacieśnienia polityki pieniężnej — pojawiają się później, w innych miejscach i zwykle są większe, niż obiecywała pierwsza ulotka z tarczą. I właśnie tak, krok po kroku, w podręcznikowy sposób, zamienia się szok podażowy w inflację. 

dr Marcin Mazurek